Αθάνατο ρωμαίικο

Στις αρχές του 20ού αιώνα η Ευρώπη βρίσκεται σε ειρήνη και ευημερία. Η «Ωραία Εποχή» είναι απόρροια προηγούμενων σημαντικών ιστορικών γεγονότων και εξελίξεων. Τα δίκτυα που δημιουργούνται και εξελίσσονται διακινούν ανθρώπους και τα προϊόντα τους, υλικά και άυλα. Μέσα σε αυτόν τον πολυεπίπεδο κόσμο εφευρίσκεται η ηχογράφηση και η αναπαραγωγή του ήχου. Οι πρώτες δισκογραφικές εταιρείες στέλνουν κινητά συνεργεία κυριολεκτικά σε όλη την οικουμένη, για να ηχογραφήσουν τοπικούς μουσικούς. Το εύρος του ρεπερτορίου είναι ατελείωτο. Η κοσμοπολίτικη συνθήκη μεγάλων αστικών κέντρων ευνοεί τους πολυστυλισμούς και τις πολυμορφικότητες. Αποικιοκρατία, επαναστάσεις, συρράξεις, προσφυγικά ρεύματα∙ το θέατρο, ο κινηματογράφος, το ραδιόφωνο, η φωτογράφιση, οι περιοδείες από ορχήστρες, αλλά και οι κυκλοφορίες στους πάσης φύσεως εμπορικούς διαύλους, μέσα σε έναν κόσμο που εξελίσσεται δυναμικά και ανισότροπα, διαμορφώνουν ένα σύνθετο πλέγμα από «κέντρα» και «περιφέρειες» σε εναλλασσόμενους ρόλους, που θέτουν τα μουσικά ιδιώματα σε κίνηση, κυριολεκτικά και μεταφορικά. Τα δίκτυα μέσα στα οποία συμμετέχουν οι ελληνόφωνες μουσικές, συνομιλώντας διαρκώς με τους συνένοικούς τους, είναι μεγαλειώδη. Η δισκογραφία έχει ήδη προσφέρει σημαντικά εργαλεία στην κατανόηση των σχέσεων που αναπτύχθηκαν μεταξύ των «εθνικών» ρεπερτορίων. Αποτέλεσμα της εν εξελίξει έρευνας είναι ο «Kοσμοπολιτισμός στην Ελληνική Ιστορική Δισκογραφία».

Η εν λόγω ηχογράφηση προέρχεται από αταυτοποίητη επιθεώρηση. Ο Richard Spottswood (1991: 1186) αναφέρει ως στιχουργό τον "Anastasiadis" και ως συνθέτη τον "Zakis". Σύμφωνα με τον ιστότοπο Discography of American Historical Recordings αλλά και την ετικέτα του δίσκου συνθέτης είναι ο Ιερόθεος Σκίζας. Το τραγούδι ηχογραφήθηκε άλλη μία φορά από τον Αντώνη Νταλγκά (Διαμαντίδη), τον Μάιο του 1931 στην Αθήνα (His Master's Voice OW-168 – AO-2010).

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το γεγονός ότι στην εν λόγω ηχογράφηση, από το 4 17 περίπου και μέχρι το τέλος, εισάγεται, ως καταληκτικό θέμα, ένας δημοφιλής στο ελληνόφωνο ρεπερτόριο σκοπός. Τον συναντάμε αρκετές φορές στην ελληνική δισκογραφία, με τίτλους όπως «Βλάχικο συρτό», «Θα πάρω δυο», «Θα πάρω νιο», «Μου προξενεύουν δυο». Το μουσικό αυτό θέμα εντοπίζεται, επίσης, στο σερβικό, το ρουμανικό και το εβραϊκό ρεπερτόριο (για περισσότερα βλέπε «Βλάχικο συρτό»).

(Θερμές ευχαριστίες στους Joel Rubin και Josh Horowitz για την υπόδειξη της σχέσης της παρούσας ηχογράφησης με τις εβραϊκές).

Έρευνα και κείμενο: Λεονάρδος Κουνάδης και Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
[Αναστασιάδης]
Τραγουδιστές:
Κυριακός Πέτρος
Ορχήστρα-Εκτελεστές:
Μαντολίνο, κιθάρα
Χρονολογία ηχογράφησης:
9/10/1929
Τόπος ηχογράφησης:
Νέα Υόρκη
Γλώσσα/ες:
Ελληνικά
Εκδότης:
Victor
Αριθμός καταλόγου:
V-58042-A
Αριθμός μήτρας:
CVE 55878
Διάρκεια:
4:39
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 12'' (30 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
Vi_58042_AthanatoRomeiko
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Αθάνατο ρωμαίικο", 2019, https://vmrebetiko.aegean.gr/item?id=4206
Στίχοι:
Βιολί, μπουζούκι, καφενές, ντέρτια, καημοί, μεράκια
γλυκός, παθιάρικος μανές, μαστίχες, καραφάκια

Να ζήσεις Αθηναίικο, Πολιτικό, Σμυρναίικο
ελκυστικό, αξέχαστο, αθάνατο Ρωμαίικο

Αμάν αμάν αμάν αμάν ώχου καλέ μου, καλέ μου, καλέ μου
ανάμεσα στον ουρανό, καλέ μου, θα βάλω τρία ξυράφια
αμάν, ξυράφια, ξυράφια, ρε και ξανά ξυράφια

— Κόλια μου, σ' έφαγε το κουνέλι! Δεν άκουγες τον αδερφό σου!

άχου
, για να περνάει, καλέ μου, η αγάπη μου να κόβει το λαιμό της
καλέ μου,
ταράτα ντουντούι ντάιντου νταντά

— Γεια σου, Κυριακό!

Σπηλιές, χασίσι, καπηλειά, ζωνάρι κόκκινο θηλιά
νυχτιές ατέλειωτες γλυκές, παραμυθένιες αγκαλιές

Να ζήσεις Αθηναίικο, Πολιτικό, Σμυρναίικο
ελκυστικό, αξέχαστο, αθάνατο Ρωμαίικο

Ώπα! Αχ, Βαγγελιστρίτσα μου, να χαράξει, να ιδώ τ' αηδόνια πως το λένε! Ώπα, ώπα, ω!

Στις αρχές του 20ού αιώνα η Ευρώπη βρίσκεται σε ειρήνη και ευημερία. Η «Ωραία Εποχή» είναι απόρροια προηγούμενων σημαντικών ιστορικών γεγονότων και εξελίξεων. Τα δίκτυα που δημιουργούνται και εξελίσσονται διακινούν ανθρώπους και τα προϊόντα τους, υλικά και άυλα. Μέσα σε αυτόν τον πολυεπίπεδο κόσμο εφευρίσκεται η ηχογράφηση και η αναπαραγωγή του ήχου. Οι πρώτες δισκογραφικές εταιρείες στέλνουν κινητά συνεργεία κυριολεκτικά σε όλη την οικουμένη, για να ηχογραφήσουν τοπικούς μουσικούς. Το εύρος του ρεπερτορίου είναι ατελείωτο. Η κοσμοπολίτικη συνθήκη μεγάλων αστικών κέντρων ευνοεί τους πολυστυλισμούς και τις πολυμορφικότητες. Αποικιοκρατία, επαναστάσεις, συρράξεις, προσφυγικά ρεύματα∙ το θέατρο, ο κινηματογράφος, το ραδιόφωνο, η φωτογράφιση, οι περιοδείες από ορχήστρες, αλλά και οι κυκλοφορίες στους πάσης φύσεως εμπορικούς διαύλους, μέσα σε έναν κόσμο που εξελίσσεται δυναμικά και ανισότροπα, διαμορφώνουν ένα σύνθετο πλέγμα από «κέντρα» και «περιφέρειες» σε εναλλασσόμενους ρόλους, που θέτουν τα μουσικά ιδιώματα σε κίνηση, κυριολεκτικά και μεταφορικά. Τα δίκτυα μέσα στα οποία συμμετέχουν οι ελληνόφωνες μουσικές, συνομιλώντας διαρκώς με τους συνένοικούς τους, είναι μεγαλειώδη. Η δισκογραφία έχει ήδη προσφέρει σημαντικά εργαλεία στην κατανόηση των σχέσεων που αναπτύχθηκαν μεταξύ των «εθνικών» ρεπερτορίων. Αποτέλεσμα της εν εξελίξει έρευνας είναι ο «Kοσμοπολιτισμός στην Ελληνική Ιστορική Δισκογραφία».

Η εν λόγω ηχογράφηση προέρχεται από αταυτοποίητη επιθεώρηση. Ο Richard Spottswood (1991: 1186) αναφέρει ως στιχουργό τον "Anastasiadis" και ως συνθέτη τον "Zakis". Σύμφωνα με τον ιστότοπο Discography of American Historical Recordings αλλά και την ετικέτα του δίσκου συνθέτης είναι ο Ιερόθεος Σκίζας. Το τραγούδι ηχογραφήθηκε άλλη μία φορά από τον Αντώνη Νταλγκά (Διαμαντίδη), τον Μάιο του 1931 στην Αθήνα (His Master's Voice OW-168 – AO-2010).

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το γεγονός ότι στην εν λόγω ηχογράφηση, από το 4 17 περίπου και μέχρι το τέλος, εισάγεται, ως καταληκτικό θέμα, ένας δημοφιλής στο ελληνόφωνο ρεπερτόριο σκοπός. Τον συναντάμε αρκετές φορές στην ελληνική δισκογραφία, με τίτλους όπως «Βλάχικο συρτό», «Θα πάρω δυο», «Θα πάρω νιο», «Μου προξενεύουν δυο». Το μουσικό αυτό θέμα εντοπίζεται, επίσης, στο σερβικό, το ρουμανικό και το εβραϊκό ρεπερτόριο (για περισσότερα βλέπε «Βλάχικο συρτό»).

(Θερμές ευχαριστίες στους Joel Rubin και Josh Horowitz για την υπόδειξη της σχέσης της παρούσας ηχογράφησης με τις εβραϊκές).

Έρευνα και κείμενο: Λεονάρδος Κουνάδης και Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
[Αναστασιάδης]
Τραγουδιστές:
Κυριακός Πέτρος
Ορχήστρα-Εκτελεστές:
Μαντολίνο, κιθάρα
Χρονολογία ηχογράφησης:
9/10/1929
Τόπος ηχογράφησης:
Νέα Υόρκη
Γλώσσα/ες:
Ελληνικά
Εκδότης:
Victor
Αριθμός καταλόγου:
V-58042-A
Αριθμός μήτρας:
CVE 55878
Διάρκεια:
4:39
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 12'' (30 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
Vi_58042_AthanatoRomeiko
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Αθάνατο ρωμαίικο", 2019, https://vmrebetiko.aegean.gr/item?id=4206
Στίχοι:
Βιολί, μπουζούκι, καφενές, ντέρτια, καημοί, μεράκια
γλυκός, παθιάρικος μανές, μαστίχες, καραφάκια

Να ζήσεις Αθηναίικο, Πολιτικό, Σμυρναίικο
ελκυστικό, αξέχαστο, αθάνατο Ρωμαίικο

Αμάν αμάν αμάν αμάν ώχου καλέ μου, καλέ μου, καλέ μου
ανάμεσα στον ουρανό, καλέ μου, θα βάλω τρία ξυράφια
αμάν, ξυράφια, ξυράφια, ρε και ξανά ξυράφια

— Κόλια μου, σ' έφαγε το κουνέλι! Δεν άκουγες τον αδερφό σου!

άχου
, για να περνάει, καλέ μου, η αγάπη μου να κόβει το λαιμό της
καλέ μου,
ταράτα ντουντούι ντάιντου νταντά

— Γεια σου, Κυριακό!

Σπηλιές, χασίσι, καπηλειά, ζωνάρι κόκκινο θηλιά
νυχτιές ατέλειωτες γλυκές, παραμυθένιες αγκαλιές

Να ζήσεις Αθηναίικο, Πολιτικό, Σμυρναίικο
ελκυστικό, αξέχαστο, αθάνατο Ρωμαίικο

Ώπα! Αχ, Βαγγελιστρίτσα μου, να χαράξει, να ιδώ τ' αηδόνια πως το λένε! Ώπα, ώπα, ω!

Σχετικά τεκμήρια

Δείτε επίσης