Στις αρχές του 20ού αιώνα η Ευρώπη βρίσκεται σε ειρήνη και ευημερία. Η «Ωραία Εποχή» είναι απόρροια προηγούμενων σημαντικών ιστορικών γεγονότων και εξελίξεων. Τα δίκτυα που δημιουργούνται και εξελίσσονται διακινούν ανθρώπους και τα προϊόντα τους, υλικά και άυλα. Μέσα σε αυτόν τον πολυεπίπεδο κόσμο εφευρίσκεται η ηχογράφηση και η αναπαραγωγή του ήχου. Οι πρώτες δισκογραφικές εταιρείες στέλνουν κινητά συνεργεία κυριολεκτικά σε όλη την οικουμένη, για να ηχογραφήσουν τοπικούς μουσικούς. Το εύρος του ρεπερτορίου είναι ατελείωτο. Η κοσμοπολίτικη συνθήκη μεγάλων αστικών κέντρων ευνοεί τους πολυστυλισμούς και τις πολυμορφικότητες. Αποικιοκρατία, επαναστάσεις, συρράξεις, προσφυγικά ρεύματα∙ το θέατρο, ο κινηματογράφος, το ραδιόφωνο, η φωτογράφιση, οι περιοδείες από ορχήστρες, αλλά και οι κυκλοφορίες στους πάσης φύσεως εμπορικούς διαύλους, μέσα σε έναν κόσμο που εξελίσσεται δυναμικά και ανισότροπα, διαμορφώνουν ένα σύνθετο πλέγμα από «κέντρα» και «περιφέρειες» σε εναλλασσόμενους ρόλους, που θέτουν τα μουσικά ιδιώματα σε κίνηση, κυριολεκτικά και μεταφορικά. Τα δίκτυα μέσα στα οποία συμμετέχουν οι ελληνόφωνες μουσικές, συνομιλώντας διαρκώς με τους συνένοικούς τους, είναι μεγαλειώδη. Η δισκογραφία έχει ήδη προσφέρει σημαντικά εργαλεία στην κατανόηση των σχέσεων που αναπτύχθηκαν μεταξύ των «εθνικών» ρεπερτορίων. Αποτέλεσμα της εν εξελίξει έρευνας είναι ο «Kοσμοπολιτισμός στην Ελληνική Ιστορική Δισκογραφία».
Όπως είναι φυσικό, στα μεγάλα αστικά κέντρα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας γύρω από την Μεσόγειο θάλασσα, οι «συνομιλίες» των ελληνόφωνων με τους συνενοίκους τους τουρκόφωνους μουσουλμάνους, καθολικούς ελληνόφωνους, Αρμένηδες, σεφαραδίτες και ασκενάζι Εβραίους, προτεστάντες λεβαντίνους, Ευρωπαίους και Αμερικάνους, υπήρξαν περισσότερο από έντονες. Πολύ συχνά, το εύρος αυτού του δικτύου εκτείνεται στα Βαλκάνια, στην Ανατολική και σε τμήμα ακόμη και της Κεντρικής Ευρώπης. Ιδίως όσον αφορά τις σχέσεις μεταξύ ορθόδοξων και μουσουλμάνων, τα σχετικά τεκμήρια καταδεικνύουν τις μεταξύ τους μουσικές ανταλλαγές και αποσαφηνίζουν μια οικουμένη όπου όλοι συνεισφέρουν στο μεγάλο μουσικό «χωνευτήρι» και όλοι μπορούν να αντλήσουν από αυτό. Και να το επανακαταθέσουν, σε νέα μορφή, με αναδιαμορφωμένο το κείμενό του και το νόημά του, με άλλοτε σαφείς και άλλοτε θολές παραπομπές στο προ-κείμενό του. Μέχρι να το ανασύρει ξανά κάποιος άλλος, μέσα από το «χωνευτήρι», ώστε να γίνεται ξεκάθαρο πως, στην αναδημιουργική και δυναμική αυτή διαδικασία όπου η ρευστότητα κυριαρχεί, τέλος δεν θα υπάρξει. Μια περίπτωση που προέρχεται από τέτοιου τύπου ρεπερτόρια είναι και η παρούσα ηχογράφηση.
Το «Λημνέικο» ηχογραφήθηκε στις 14 Αυγούστου 1928 στη Νέα Υόρκη από τους Γιώργο Δεληγιώργη, στο σφύριγμα, και αταυτοποίητο ορχηστρικό τρίο αποτελούμενο από λαούτο, μπουζούκι και καστανιέτες. Η ηχογράφηση κυκλοφόρησε, επίσης, με την ετικέτα της RCA Victor (38-3074-A) καθώς και από τη His Master's Voice Αυστραλίας (EB56).
Μουσικά θέματα του σκοπού είτε αυτούσια είτε σε διάφορες παραλλαγές, συρραφές, ανασυνθέσεις, αναδομήσεις και συναρμολογήσεις σκοπών, φορμών και διασκευών αυτών εμφανίζονται και σε άλλες ελληνόφωνες ηχογραφήσεις. Αναφέρουμε ενδεικτικά το «Ηρωίνη και μαυράκι» του Σωτήρη Γαβαλά, με τον Στελλάκη Περπινιάδη (Αθήνα, 1934, Columbia CG 1103 – DG 6126), το τραγούδι του Γιώργου Μπάτη «Ο θερμαστής» (Αθήνα, 1934, His Master's Voice ΟΤ 1669 – ΑΟ 2161), το «Ο Μάρκος πολυτεχνίτης» των Μάρκου Βαμβακάρη - Σπύρου Περιστέρη, με τον Μάρκο Βαμβακάρη και τη Σοφία Καρίβαλη (Αθήνα, 1936, Odeon GO 2638-1 –GA 7005 / 190876 b), το «Σου το είπα βρε κακούργα» με τη Βιργινία Μαγκίδου και ορχηστρικό Τρίο με τον Νίκο Δ. (Nick Doneff) στο βιολί (ΗΠΑ, 1943, Metropolitan 166 A).
Ο σκοπός εντοπίζεται και στο τουρκικό ρεπερτόριο. Στις 25 Ιουνίου 1925 το οργανικό σύνολο Smyrna Quartett ηχογραφεί στη Νέα Υόρκη τον σκοπό με τον τίτλο "Zeibek havassi" (Victor B- 32930 - 78194 B). Λίγα χρόνια αργότερα, το 1929-1930, ηχογραφείται στην Κωνσταντινούπολη για λογαριασμό της Columbia με τον τίτλο "İzmir zeybeği" (Columbia GT 18595) από οργανικό σύνολο που αναγράφεται ως "Ince saz".
(Ευχαριστούμε θερμά τον Recep Altinay για τη δισκογραφική τεκμηρίωση της ηχογράφησης "İzmir zeybeği")
Τέλος, διάφορες πάρτες (δηλαδή μέρη των κομματιών) από τις πολλαπλές εκφράσεις του σκοπού φαίνεται να επικοινωνούν με άλλα «παζλ» μοτίβων, όπως για παράδειγμα το "Zeybek" με τον Tamburaci Osman Pehlivan (Κωνσταντινούπολη, 29 Ιουλίου 1928, His Master's Voice BF 2129-1 – A.X. 853 – 7-219429), το «Το κουτσαβάκι», διασκευή του Μίνου Μάτσα, με τον Ζαχαρία Κασιμάτη, και «Οι μάγκες» του Ιάκωβου Μοντανάρη με τον Αντώνη Νταλγκά (Διαμαντίδη).
Στις αρχές του 20ού αιώνα η Ευρώπη βρίσκεται σε ειρήνη και ευημερία. Η «Ωραία Εποχή» είναι απόρροια προηγούμενων σημαντικών ιστορικών γεγονότων και εξελίξεων. Τα δίκτυα που δημιουργούνται και εξελίσσονται διακινούν ανθρώπους και τα προϊόντα τους, υλικά και άυλα. Μέσα σε αυτόν τον πολυεπίπεδο κόσμο εφευρίσκεται η ηχογράφηση και η αναπαραγωγή του ήχου. Οι πρώτες δισκογραφικές εταιρείες στέλνουν κινητά συνεργεία κυριολεκτικά σε όλη την οικουμένη, για να ηχογραφήσουν τοπικούς μουσικούς. Το εύρος του ρεπερτορίου είναι ατελείωτο. Η κοσμοπολίτικη συνθήκη μεγάλων αστικών κέντρων ευνοεί τους πολυστυλισμούς και τις πολυμορφικότητες. Αποικιοκρατία, επαναστάσεις, συρράξεις, προσφυγικά ρεύματα∙ το θέατρο, ο κινηματογράφος, το ραδιόφωνο, η φωτογράφιση, οι περιοδείες από ορχήστρες, αλλά και οι κυκλοφορίες στους πάσης φύσεως εμπορικούς διαύλους, μέσα σε έναν κόσμο που εξελίσσεται δυναμικά και ανισότροπα, διαμορφώνουν ένα σύνθετο πλέγμα από «κέντρα» και «περιφέρειες» σε εναλλασσόμενους ρόλους, που θέτουν τα μουσικά ιδιώματα σε κίνηση, κυριολεκτικά και μεταφορικά. Τα δίκτυα μέσα στα οποία συμμετέχουν οι ελληνόφωνες μουσικές, συνομιλώντας διαρκώς με τους συνένοικούς τους, είναι μεγαλειώδη. Η δισκογραφία έχει ήδη προσφέρει σημαντικά εργαλεία στην κατανόηση των σχέσεων που αναπτύχθηκαν μεταξύ των «εθνικών» ρεπερτορίων. Αποτέλεσμα της εν εξελίξει έρευνας είναι ο «Kοσμοπολιτισμός στην Ελληνική Ιστορική Δισκογραφία».
Όπως είναι φυσικό, στα μεγάλα αστικά κέντρα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας γύρω από την Μεσόγειο θάλασσα, οι «συνομιλίες» των ελληνόφωνων με τους συνενοίκους τους τουρκόφωνους μουσουλμάνους, καθολικούς ελληνόφωνους, Αρμένηδες, σεφαραδίτες και ασκενάζι Εβραίους, προτεστάντες λεβαντίνους, Ευρωπαίους και Αμερικάνους, υπήρξαν περισσότερο από έντονες. Πολύ συχνά, το εύρος αυτού του δικτύου εκτείνεται στα Βαλκάνια, στην Ανατολική και σε τμήμα ακόμη και της Κεντρικής Ευρώπης. Ιδίως όσον αφορά τις σχέσεις μεταξύ ορθόδοξων και μουσουλμάνων, τα σχετικά τεκμήρια καταδεικνύουν τις μεταξύ τους μουσικές ανταλλαγές και αποσαφηνίζουν μια οικουμένη όπου όλοι συνεισφέρουν στο μεγάλο μουσικό «χωνευτήρι» και όλοι μπορούν να αντλήσουν από αυτό. Και να το επανακαταθέσουν, σε νέα μορφή, με αναδιαμορφωμένο το κείμενό του και το νόημά του, με άλλοτε σαφείς και άλλοτε θολές παραπομπές στο προ-κείμενό του. Μέχρι να το ανασύρει ξανά κάποιος άλλος, μέσα από το «χωνευτήρι», ώστε να γίνεται ξεκάθαρο πως, στην αναδημιουργική και δυναμική αυτή διαδικασία όπου η ρευστότητα κυριαρχεί, τέλος δεν θα υπάρξει. Μια περίπτωση που προέρχεται από τέτοιου τύπου ρεπερτόρια είναι και η παρούσα ηχογράφηση.
Το «Λημνέικο» ηχογραφήθηκε στις 14 Αυγούστου 1928 στη Νέα Υόρκη από τους Γιώργο Δεληγιώργη, στο σφύριγμα, και αταυτοποίητο ορχηστρικό τρίο αποτελούμενο από λαούτο, μπουζούκι και καστανιέτες. Η ηχογράφηση κυκλοφόρησε, επίσης, με την ετικέτα της RCA Victor (38-3074-A) καθώς και από τη His Master's Voice Αυστραλίας (EB56).
Μουσικά θέματα του σκοπού είτε αυτούσια είτε σε διάφορες παραλλαγές, συρραφές, ανασυνθέσεις, αναδομήσεις και συναρμολογήσεις σκοπών, φορμών και διασκευών αυτών εμφανίζονται και σε άλλες ελληνόφωνες ηχογραφήσεις. Αναφέρουμε ενδεικτικά το «Ηρωίνη και μαυράκι» του Σωτήρη Γαβαλά, με τον Στελλάκη Περπινιάδη (Αθήνα, 1934, Columbia CG 1103 – DG 6126), το τραγούδι του Γιώργου Μπάτη «Ο θερμαστής» (Αθήνα, 1934, His Master's Voice ΟΤ 1669 – ΑΟ 2161), το «Ο Μάρκος πολυτεχνίτης» των Μάρκου Βαμβακάρη - Σπύρου Περιστέρη, με τον Μάρκο Βαμβακάρη και τη Σοφία Καρίβαλη (Αθήνα, 1936, Odeon GO 2638-1 –GA 7005 / 190876 b), το «Σου το είπα βρε κακούργα» με τη Βιργινία Μαγκίδου και ορχηστρικό Τρίο με τον Νίκο Δ. (Nick Doneff) στο βιολί (ΗΠΑ, 1943, Metropolitan 166 A).
Ο σκοπός εντοπίζεται και στο τουρκικό ρεπερτόριο. Στις 25 Ιουνίου 1925 το οργανικό σύνολο Smyrna Quartett ηχογραφεί στη Νέα Υόρκη τον σκοπό με τον τίτλο "Zeibek havassi" (Victor B- 32930 - 78194 B). Λίγα χρόνια αργότερα, το 1929-1930, ηχογραφείται στην Κωνσταντινούπολη για λογαριασμό της Columbia με τον τίτλο "İzmir zeybeği" (Columbia GT 18595) από οργανικό σύνολο που αναγράφεται ως "Ince saz".
(Ευχαριστούμε θερμά τον Recep Altinay για τη δισκογραφική τεκμηρίωση της ηχογράφησης "İzmir zeybeği")
Τέλος, διάφορες πάρτες (δηλαδή μέρη των κομματιών) από τις πολλαπλές εκφράσεις του σκοπού φαίνεται να επικοινωνούν με άλλα «παζλ» μοτίβων, όπως για παράδειγμα το "Zeybek" με τον Tamburaci Osman Pehlivan (Κωνσταντινούπολη, 29 Ιουλίου 1928, His Master's Voice BF 2129-1 – A.X. 853 – 7-219429), το «Το κουτσαβάκι», διασκευή του Μίνου Μάτσα, με τον Ζαχαρία Κασιμάτη, και «Οι μάγκες» του Ιάκωβου Μοντανάρη με τον Αντώνη Νταλγκά (Διαμαντίδη).
© 2019 ΑΡΧΕΙΟ ΚΟΥΝΑΔΗ
