Αθήνα και Πειραία μου

Η παρούσα ηχογράφηση περιλαμβάνει έναν μουσικό σκοπό που συναντάμε πέντε φορές στην ελληνόφωνη δισκογραφία:

– «Ζεϊμπέκικος», Κυρία Κούλα, Νέα Υόρκη, ca Ιανουάριος 1917 (Columbia 44923 – E-3365).
– «Αθήνα και Πειραία», Γιώργος Μακρυγιάννης Νισύριος (βιολί), Γιώργος Σταυρόπουλος (λαούτο) και Π. Λυμπέρης (σαντούρι), Νέα Υόρκη, 19 Ιουνίου 1918 (Victor B 21873-3 – 72977-B).
– «Αθήνα και Πειραία μου», Μαρίκα Παπαγκίκα, Νέα Υόρκη, 1923 (Columbia 59838 – 56002-F και Columbia UK 11515).
– «Αθήνα και Πειραία μου», Μαρίκα Παπαγκίκα, Νέα Υόρκη, 24 Φεβρουαρίου 1925 (Victor C-32006 – 68685-B).
– «Αθήνα και Πειραία μου», Κώστας Γκαντίνης, ΗΠΑ, 1947 (Standard 25-059 – F-9050-B).

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι σε όλες τις προαναφερθείσες ηχογραφήσεις ο υπό εξέταση σκοπός συνδυάζεται με το μουσικό θέμα του «Μπουρνοβαλιού μανέ». Ο εν λόγω σκοπός, ένας από τους δημοφιλέστερους του ελληνόφωνου αστικού λαϊκού ρεπερτορίου, εντοπίζεται, από τις αρχές του 20ού αιώνα στη δισκογραφία, σε τουλάχιστον δεκατρείς εκτελέσεις, με αρκετές παραλλαγές, διαφορετικούς στίχους και τίτλους, όπως «Βουρνοβαλίτικο»  «Με την αδιαφορίαν σου», «Και γιατί δεν μας το λες», «Η χήρα», «Μπουρνοβαλιό». Στην παρούσα ηχογράφηση η μελωδία του «Μπουρνοβαλιού μανέ» αποτελεί το μελωδικό υλικό πάνω στο οποίο τραγουδάει η Μαρίκα Παπαγκίκα το τρίτο (Έλα βαρκούλα πάρε με / και μες στη Σμύρνη βγάλε με) και έβδομο δίστιχο (Είδα μια πάπια στο νησί / και νόμιζα πως είσαι εσύ), με το βιολί, σε ρόλο ανταπόκρισης, να επαναλαμβάνει στη συνέχεια τη φράση.

Η συναρμογή αυτή των δύο μουσικών σκοπών απαντά και στο τουρκικό ρεπερτόριο. Συγκεκριμένα, γύρω στα 1931-1932 οι İzmirli Santuri Recep, στο σαντούρι, Kemani Cemal, στο βιολί, και Udi Mustafa, στο ούτι, ηχογραφούν στην Κωνσταντινούπολη το οργανικό "İzmir Zeybeği" (Sahibinin Sesi 0K 574 – AX. 2477).

Ωστόσο, το μουσικό θέμα του «Μπουρνοβαλιού μανέ» εντοπίζεται και στην ηχογράφηση "Ţaţa Mariţa" (Aunt Maritza), την οποία πραγματοποίησε ο βιολιστής Nicolas Matthey and his Gypsy Orchestra στη Νέα Υόρκη, στις 14 Σεπτεμβρίου 1938 (Decca 64653 – 2121). Τον συνοδεύουν ο Ούγγρος Edmund Berky στο τσίμπαλο, και αταυτοποίητοι μουσικοί στο τσέλο, το πιάνο και το κοντραμπάσο. Στην ετικέτα του δίσκου διαβάζουμε ότι πρόκειται για "Roumanian Peasant song and dance". Συμπεριλήφθηκε, μαζί με εννέα ακόμα ηχογραφήσεις που περιλαμβάνονται σε πέντε δίσκους 78 στροφών, στο album Νο. 21 της αμερικανικής εταιρείας Decca με τίτλο “Roumanian gypsy music Roumanian folk songs and dances”. 

Σύμφωνα με πληροφορίες που παραθέτει ο Paul Gifford, ο οποίος ανάρτησε την ηχογράφηση, o Nicolas Matthey, το πραγματικό όνομα του οποίου ήταν Nicolae Mateescu (σε άλλες πηγές αναφέρεται ως Nicolae Matei), γεννήθηκε το 1903 (ή το 1905) στη Μόσχα. Ήταν γιος Ρουμάνου μουσικού που ζούσε στη Ρωσία, και επέστρεψε με τον πατέρα του στο Βουκουρέστι μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917, όπου συνέχισε τις σπουδές του. Το 1923 μετανάστευσε στην Αμερική, παίζοντας αποκλειστικά σε εστιατόρια που εξυπηρετούσαν τη ρωσική αριστοκρατική πελατεία. Πραγματοποίησε πολυάριθμες ηχογραφήσεις για την Decca και άλλες εταιρείες, με ρωσική, ρουμανική (βλ. εδώ, εδώ και εδώ) και «ανατολίτικη» μουσική (βλ. εδώ, εδώ, εδώ και εδώ). Απεβίωσε το 1955 στη Νέα Υόρκη (βλ. εδώ).

Σημειώνουμε, επίσης, ότι καταγράφονται άλλες τρεις ηχογραφήσεις με τον τίτλο «Μανάκι μου», οι οποίες, όμως, χρησιμοποιούν διαφορετικό μελωδικό υλικό:

– «Μανάκι μου», Άγγελος Στάμος, Σικάγο, 1924 ή 1925 (Greek Record Company 1013 – B-523).
– «Μανάκι μου», Μαρίκα Παπαγκίκα, Νέα Υόρκη, Ιούνιος 1926 (Columbia USA W 205374 – 56033-F και επανέκδοση από την Columbia UK 11506).
– «Μανάκι μου», Λαϊκή ορχήστρα – Κώστας Γκαντίνης (κλαρίνο), ΗΠΑ, 1947 (Standard F-9083-A).

Σε αυτή με μελωδία βασίζεται και το τραγούδι «Τώρα τα παίρνω», το οποίο ηχογράφησε Γιώργος Κατσαρός (Θεολογίτης), στο Κάμντεν της Νέας Υερσέης, στις 18 Μαΐου 1928 (Victor CVE 45054 – V-58016-A).

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
Άγνωστος
Τραγουδιστές:
Παπαγκίκα Μαρίκα
Ορχήστρα-Εκτελεστές:
[Βιολί (Ζούμπας Αλέξης;), τσέλο (Σιφνιός Μάρκος), τσίμπαλο (Παπαγκίκας Κώστας)]
Χρονολογία ηχογράφησης:
1923
Τόπος ηχογράφησης:
Νέα Υόρκη
Γλώσσα/ες:
Ελληνικά
Χορός / Ρυθμός:
Ζεϊμπέκικος
Εκδότης:
Columbia USA
Αριθμός καταλόγου:
56002-F
Αριθμός μήτρας:
59838
Διάρκεια:
3:49
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 12'' (30 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
Col_56002_AthinaKaiPeraiaMou
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Αθήνα και Πειραία μου", 2019, https://vmrebetiko.aegean.gr/item?id=4030
Στίχοι:
Αθήνα και Πειραία μου
και γαλανή σημαία μου

Έλα βαρκούλα πάρε με
και στον Πειραία βγάλε με

Έλα βαρκούλα πάρε με
και μες στη Σμύρνη βγάλε με

Έλα να πάμε εκεί που λες
που κάμνουν τα πουλιά φωλιές

Έλα να πάμε μάτια μου
κι ας φέρουν τα κομμάτια μου

Έλα να πάμε στο νησί
η μάνα σου, εγώ κι εσύ

Είδα μια πάπια στο νησί
και νόμιζα πως είσαι εσύ

Έχεις δυο μάτια σαν ελιές
που είναι γιομάτα μαργιολιές

Τα μάτια σου τ’ αράπικα
τα είδα και τρελάθηκα

Τα μάτια σου τ’ αλλιώτικα
τα πασαλιμανιώτικα

Η παρούσα ηχογράφηση περιλαμβάνει έναν μουσικό σκοπό που συναντάμε πέντε φορές στην ελληνόφωνη δισκογραφία:

– «Ζεϊμπέκικος», Κυρία Κούλα, Νέα Υόρκη, ca Ιανουάριος 1917 (Columbia 44923 – E-3365).
– «Αθήνα και Πειραία», Γιώργος Μακρυγιάννης Νισύριος (βιολί), Γιώργος Σταυρόπουλος (λαούτο) και Π. Λυμπέρης (σαντούρι), Νέα Υόρκη, 19 Ιουνίου 1918 (Victor B 21873-3 – 72977-B).
– «Αθήνα και Πειραία μου», Μαρίκα Παπαγκίκα, Νέα Υόρκη, 1923 (Columbia 59838 – 56002-F και Columbia UK 11515).
– «Αθήνα και Πειραία μου», Μαρίκα Παπαγκίκα, Νέα Υόρκη, 24 Φεβρουαρίου 1925 (Victor C-32006 – 68685-B).
– «Αθήνα και Πειραία μου», Κώστας Γκαντίνης, ΗΠΑ, 1947 (Standard 25-059 – F-9050-B).

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι σε όλες τις προαναφερθείσες ηχογραφήσεις ο υπό εξέταση σκοπός συνδυάζεται με το μουσικό θέμα του «Μπουρνοβαλιού μανέ». Ο εν λόγω σκοπός, ένας από τους δημοφιλέστερους του ελληνόφωνου αστικού λαϊκού ρεπερτορίου, εντοπίζεται, από τις αρχές του 20ού αιώνα στη δισκογραφία, σε τουλάχιστον δεκατρείς εκτελέσεις, με αρκετές παραλλαγές, διαφορετικούς στίχους και τίτλους, όπως «Βουρνοβαλίτικο»  «Με την αδιαφορίαν σου», «Και γιατί δεν μας το λες», «Η χήρα», «Μπουρνοβαλιό». Στην παρούσα ηχογράφηση η μελωδία του «Μπουρνοβαλιού μανέ» αποτελεί το μελωδικό υλικό πάνω στο οποίο τραγουδάει η Μαρίκα Παπαγκίκα το τρίτο (Έλα βαρκούλα πάρε με / και μες στη Σμύρνη βγάλε με) και έβδομο δίστιχο (Είδα μια πάπια στο νησί / και νόμιζα πως είσαι εσύ), με το βιολί, σε ρόλο ανταπόκρισης, να επαναλαμβάνει στη συνέχεια τη φράση.

Η συναρμογή αυτή των δύο μουσικών σκοπών απαντά και στο τουρκικό ρεπερτόριο. Συγκεκριμένα, γύρω στα 1931-1932 οι İzmirli Santuri Recep, στο σαντούρι, Kemani Cemal, στο βιολί, και Udi Mustafa, στο ούτι, ηχογραφούν στην Κωνσταντινούπολη το οργανικό "İzmir Zeybeği" (Sahibinin Sesi 0K 574 – AX. 2477).

Ωστόσο, το μουσικό θέμα του «Μπουρνοβαλιού μανέ» εντοπίζεται και στην ηχογράφηση "Ţaţa Mariţa" (Aunt Maritza), την οποία πραγματοποίησε ο βιολιστής Nicolas Matthey and his Gypsy Orchestra στη Νέα Υόρκη, στις 14 Σεπτεμβρίου 1938 (Decca 64653 – 2121). Τον συνοδεύουν ο Ούγγρος Edmund Berky στο τσίμπαλο, και αταυτοποίητοι μουσικοί στο τσέλο, το πιάνο και το κοντραμπάσο. Στην ετικέτα του δίσκου διαβάζουμε ότι πρόκειται για "Roumanian Peasant song and dance". Συμπεριλήφθηκε, μαζί με εννέα ακόμα ηχογραφήσεις που περιλαμβάνονται σε πέντε δίσκους 78 στροφών, στο album Νο. 21 της αμερικανικής εταιρείας Decca με τίτλο “Roumanian gypsy music Roumanian folk songs and dances”. 

Σύμφωνα με πληροφορίες που παραθέτει ο Paul Gifford, ο οποίος ανάρτησε την ηχογράφηση, o Nicolas Matthey, το πραγματικό όνομα του οποίου ήταν Nicolae Mateescu (σε άλλες πηγές αναφέρεται ως Nicolae Matei), γεννήθηκε το 1903 (ή το 1905) στη Μόσχα. Ήταν γιος Ρουμάνου μουσικού που ζούσε στη Ρωσία, και επέστρεψε με τον πατέρα του στο Βουκουρέστι μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917, όπου συνέχισε τις σπουδές του. Το 1923 μετανάστευσε στην Αμερική, παίζοντας αποκλειστικά σε εστιατόρια που εξυπηρετούσαν τη ρωσική αριστοκρατική πελατεία. Πραγματοποίησε πολυάριθμες ηχογραφήσεις για την Decca και άλλες εταιρείες, με ρωσική, ρουμανική (βλ. εδώ, εδώ και εδώ) και «ανατολίτικη» μουσική (βλ. εδώ, εδώ, εδώ και εδώ). Απεβίωσε το 1955 στη Νέα Υόρκη (βλ. εδώ).

Σημειώνουμε, επίσης, ότι καταγράφονται άλλες τρεις ηχογραφήσεις με τον τίτλο «Μανάκι μου», οι οποίες, όμως, χρησιμοποιούν διαφορετικό μελωδικό υλικό:

– «Μανάκι μου», Άγγελος Στάμος, Σικάγο, 1924 ή 1925 (Greek Record Company 1013 – B-523).
– «Μανάκι μου», Μαρίκα Παπαγκίκα, Νέα Υόρκη, Ιούνιος 1926 (Columbia USA W 205374 – 56033-F και επανέκδοση από την Columbia UK 11506).
– «Μανάκι μου», Λαϊκή ορχήστρα – Κώστας Γκαντίνης (κλαρίνο), ΗΠΑ, 1947 (Standard F-9083-A).

Σε αυτή με μελωδία βασίζεται και το τραγούδι «Τώρα τα παίρνω», το οποίο ηχογράφησε Γιώργος Κατσαρός (Θεολογίτης), στο Κάμντεν της Νέας Υερσέης, στις 18 Μαΐου 1928 (Victor CVE 45054 – V-58016-A).

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
Άγνωστος
Τραγουδιστές:
Παπαγκίκα Μαρίκα
Ορχήστρα-Εκτελεστές:
[Βιολί (Ζούμπας Αλέξης;), τσέλο (Σιφνιός Μάρκος), τσίμπαλο (Παπαγκίκας Κώστας)]
Χρονολογία ηχογράφησης:
1923
Τόπος ηχογράφησης:
Νέα Υόρκη
Γλώσσα/ες:
Ελληνικά
Χορός / Ρυθμός:
Ζεϊμπέκικος
Εκδότης:
Columbia USA
Αριθμός καταλόγου:
56002-F
Αριθμός μήτρας:
59838
Διάρκεια:
3:49
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 12'' (30 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
Col_56002_AthinaKaiPeraiaMou
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Αθήνα και Πειραία μου", 2019, https://vmrebetiko.aegean.gr/item?id=4030
Στίχοι:
Αθήνα και Πειραία μου
και γαλανή σημαία μου

Έλα βαρκούλα πάρε με
και στον Πειραία βγάλε με

Έλα βαρκούλα πάρε με
και μες στη Σμύρνη βγάλε με

Έλα να πάμε εκεί που λες
που κάμνουν τα πουλιά φωλιές

Έλα να πάμε μάτια μου
κι ας φέρουν τα κομμάτια μου

Έλα να πάμε στο νησί
η μάνα σου, εγώ κι εσύ

Είδα μια πάπια στο νησί
και νόμιζα πως είσαι εσύ

Έχεις δυο μάτια σαν ελιές
που είναι γιομάτα μαργιολιές

Τα μάτια σου τ’ αράπικα
τα είδα και τρελάθηκα

Τα μάτια σου τ’ αλλιώτικα
τα πασαλιμανιώτικα

Σχετικά τεκμήρια

Δείτε επίσης